Riyaziyyat da sıfırı ilk istifadə edən müsəlman alimi kimdir?
Sən demə ,riyaziyyat da sıfırı ilk istifadə edəndə elə Əl Xarəzmi özü imiş.
Doğulduğu yer: Xarəzm
Vəfat etdiyi tarix: y.e. 850 Bağdad İraq
Ad və soyadı: Muḥammad ibn Musa al- Xərizmi
Təhsili: Hikmətlər evi
Dövrü: Orta əsrlər
Məşhur riyaziyyat,münəcimlik və coğrafiya sahələrində fəaliyyət göstərmiş Xarəzmli alim.Riyaziyyat sahəsindəki çalışmaları müasir cəbr elminin inkişafına böyük təkan vermişdir.Ömrünün sonuna kimi Hikmətlər evində yaşayıb işləmiş əl-Xarəzmi riyaziyyat, coğrafiya və astronomiya sahəsində 20-yə yaxın qiymətli əsərin müəllifi olmuşdur. Əl-Xarəzminin ən məşhur əsərləri riyaziyyat sahəsində olmuşdur. Onun adı, ilk növbədə, “Əl-cəbr…” traktatı ilə elm tarixinə həkk olunub. Bu əsərdə əl-Xarəzmi cəbri müstəqil elm sahəsi kimi təqdim edib. Kitabın adındakı “cəbr” sözü sonralar riyaziyyatın bu sahəsi üçün əsas terminə çevrildi və bir çox xalqların dillərinə, o cümlədən bizim dilimizə daxil oldu.
Əl-Xarəzmi “Hind hesabı haqqında” adlı ikinci riyazi traktatında o dövrdə Hindistanda yayılmış onluq say sistemini təsvir etmiş və bu sistemə uyğun hesab qaydaları vermişdir. Alim ilk dəfə olaraq hind rəqəmləri ilə ədədlərin yazılışında “əs-sifr” adlandırdığı “0” rəqəmindən istifadə etdi. Bizim işlətdiyimiz “sıfır” və “şifr” sözlərinin kökü də “əs-sifr” sözü ilə bağlıdır. Beləliklə, hind rəqəmləri əl-Xarəzminin kitabı vasitəsilə bütün dünyaya yayıldı və yanlış olaraq ərəb rəqəmləri adlandırıldı.
Təəssüf ki, əl-Xarəzminin əsərlərinin az bir qismi bizə gəlib çatmışdır. 1258-ci ildə monqolların Bağdada yürüşü Hikmətlər evinin məhvi ilə nəticələndi. Deyilənə görə, Dəclə çayının suyu ona atılmış saysız-hesabsız kitabların mürəkkəbindən qara rəngə boyanmışdı.
Əl-Xarəzmi dünya elm və mədəniyyətinin görkəmli nümayəndələrindən biridir. Bu dünyadan köçəndən sonra onun qoyduğu elmi irs əsrlər boyu bəşəriyyətə xidmət edib.
Özbəkistanın Xivə şəhərində böyük alimin heykəli ucalır: dərin düşüncələrə dalmış müdrik qoca sanki yeni bir elmi traktat üzərində işləyir.
Mənbə : Harezmi – Sifir Rakamini Bulan Deha: Bilim Adamlarimiz Serisi ; İlk yayımlanma tarixi: 2015
Qida Məsələləri Üzrə Mütəxəssis / Ağa Salamov
